Darmowa legalizacja istniejącej studni głębinowej do końca 2027 roku

Dnia 18 sierpnia 2026 r. wchodzi w życie ustawa z dnia 19 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo wodne. Wprowadza ona do ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. przepis epizodyczny (czasowy), który zwalnia właścicieli urządzeń wodnych do poboru wód podziemnych (wykonanych bez wymaganego pozwolenia lub zgłoszenia) z opłaty legalizacyjnej.

Warunkiem skorzystania z tej abolicji jest złożenie wniosku o legalizację najpóźniej do końca 2027 r.

Najważniejsze fakty ustawowe

• Termin złożenia kompletnego wniosku o legalizację istniejącego urządzenia wodnego mija 31 grudnia 2027 r.
• Legalizowana studnia głębinowa musi być obiektem istniejącym, tj. powstałym do dnia 18 sierpnia 2026 r.
• Jednostkowa stawka opłaty legalizacyjnej, która zostaje czasowo zniesiona, wynosi 6601,67 zł na 2026 rok oraz 6839,33 zł na 2027 rok.
• Ustawa zwalnia również z administracyjnej kary pieniężnej, której ustawowe widełki wynoszą od 5 000 zł do 1 000 000 zł, za wykonanie urządzenia bez pozwolenia, pod warunkiem terminowego złożenia wniosku.
• Nowe przepisy zwalniające z opłat i administracyjnej kary pieniężnej mają zastosowanie również do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy.

Jeżeli urządzenie wodne wykonano bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego po 1 stycznia 1975 roku (co stanowi swoistą samowolę budowlaną), właściciel może wystąpić z wnioskiem o jego legalizację w trybie art. 190 ust. 1 ustawy – Prawo wodne. Do urządzeń wodnych zaliczane są obiekty służące do ujmowania wód podziemnych, w tym studnie głębinowe.

Co musi zawierać wniosek o legalizację?

Do formalnego wniosku o legalizację urządzenia wodnego należy dołączyć komplet następujących dokumentów:

• Operat wodnoprawny spełniający wymagania art. 409 ustawy – Prawo wodne, z oznaczeniem daty jego wykonania oraz niefachowym (pozbawionym specjalistycznych określeń) opisem zamierzonej działalności.
• Wypis i wyrys z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (w przypadku jego braku: decyzję o warunkach zabudowy lub decyzję o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, o ile jest wymagana).
• Decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach (zgodnie z rozporządzeniem z dnia 10 września 2019 r.), o ile jest ona w danym przypadku wymagana.
• Ocenę wodnoprawną (zgodnie z rozporządzeniem z dnia 27 sierpnia 2019 r.). Ocenę tę zastępuje decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach, jeśli została wydana.
• Wypisy z rejestru gruntów (lub uproszczone wypisy) dla nieruchomości usytuowanych w zasięgu oddziaływania legalizowanego urządzenia. Zasięg ten ustala się w ramach operatu wodnoprawnego.
• Potwierdzenie skutecznego zgłoszenia (z art. 118 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody), jeżeli jest wymagane.
• Oryginał pełnomocnictwa wraz z dowodem zapłaty opłaty skarbowej (17 zł) – w przypadku, gdy inwestor decyduje się na prowadzenie procedury przez pełnomocnika.

Ważne: zwolnienie z kar to nie zwolnienie ze wszystkich pozwoleń

Należy wyraźnie podkreślić, że ustawodawca zwolnił właścicieli jedynie z opłaty legalizacyjnej i administracyjnej kary pieniężnej. W obiegu prawnym nadal pozostaje konieczność uzyskania innych wymaganych zgód.

Przykładem jest studnia głębinowa w gospodarstwie rolnym, wykorzystywana na cele hodowlane lub nawodnieniowe. W zależności od sposobu i skali korzystania z wód może być konieczne dodatkowe uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego na:

• Szczególne korzystanie z wód do nawadniania gruntów lub upraw, a także na potrzeby działalności rolniczej, w ilości większej niż średniorocznie 5 m³ na dobę;
• Usługę wodną w zakresie poboru wód podziemnych;
• Wykonanie urządzenia melioracji wodnych (systemu nawodnień ciśnieniowych lub grawitacyjnych).

Postępowanie to toczy się odrębnie (w trybie art. 389 ustawy – Prawo wodne) i wymaga uiszczenia standardowej opłaty jednostkowej. Wynosi ona 330,07 zł na 2026 r. (od 1 stycznia 2027 r. wzrośnie do 341,95 zł) za każdą składową pozwolenia.

Studnie głębinowe do 30 m głębokości bez legalizacji

Zmianie nie uległ zapis art. 395 pkt 5 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne, który wskazuje, że pozwolenia wodnoprawnego lub zgłoszenia wodnoprawnego nie wymaga wykonanie urządzeń wodnych do poboru wód podziemnych na potrzeby zwykłego korzystania z wód z ujęć o głębokości do 30 m oraz pobór wód podziemnych w ilości średniorocznie nieprzekraczającej 5 m³ na dobę, na potrzeby zwykłego korzystania z wód.

Według art. 33 ust. 3–4 ww. ustawy, zwykłe korzystanie z wód służy zaspokojeniu potrzeb własnego gospodarstwa domowego lub własnego gospodarstwa rolnego oraz obejmuje m.in. pobór wód podziemnych w ilości średniorocznie nieprzekraczającej 5 m³ na dobę.

Uwaga na kontrole od 2028 roku

Można założyć, że po wygaśnięciu przepisów epizodycznych (po 31 grudnia 2027 r.) Wody Polskie uruchomią wzmożone kontrole. Ich celem może być nakładanie dotkliwych kar (od 5 000 zł do 1 000 000 zł) oraz wydawanie decyzji o fizycznej likwidacji niezalegalizowanych urządzeń wobec tych właścicieli, którzy nie skorzystali z obecnych, preferencyjnych warunków.